misc/class
lib/jquery_pnotify, lib/moment, lib/lodash, misc/notification, misc/social, site/engine
$._social.__cfg = {"init":[{"service":"basic"},{"fb_app_id":"556076531075995","service":"fb"},{"vk_app_id":"3235940","service":"vk"},{"service":"twi"}],"like":[{"service":"fb"},{"service":"vk"},{"via":"GonzoKZ","channel":"GonzoKZ","hash_tag":"","service":"twi"}],"twi":{"like_count":"vertical"},"fb":{"like_layout":"box_count"},"vk":{"like_type":"vertical","like_fixed":true}}; window._SiteEngine = new classes.SiteEngine( { user_id: 0, controller: 'Blog', action: 'page', content_css_version: '1432482607', social_enabled: 1, custom: []} ); (function($){ var GA_ID = "UA-36321844-1"; function gaTrackPageview() { var gaJsHost = (("https:" == document.location.protocol) ? "https://ssl." : "http://www."); var src = gaJsHost + "google-analytics.com/ga.js"; $.getScript(src, function(data, textStatus) { var tracker = _gat._getTracker(GA_ID); tracker._trackPageview(); }); } $(document).ready(function() { gaTrackPageview(); }); })(jQuery);
Интернет-журнал «Культура и общество»
Войти через:
Комментарии
Лучшие посты
По комментариям
По просмотрам
С нами
Сейчас online
А также 64 гостя

Евгений Кочетов: «Мәңгілік Ел» должен стать казахстанским аналогом «Рукунегара»

с нами с 1 февраля 2015

Почему у Татарстана получилось с инновацией, а у нас нет, можно ли в Казахстане создать семейно-родовой бизнес и почему казахстанцы не хотят называть себя «казахами»? На эти и другие вопросы отвечает экономист, публицист Евгений Кочетов.

- Евгений, вы недавно были в Татарстане, посетили инновационный парк, ознакомились с деятельностью проекта «Иннополис», и очень высоко оценили их работу. В связи с этим, вопрос: чего не хватает нам, чтобы добиться таких же успехов?

- Проекты Татарстана в области инноваций действительно впечатляют. IT-парк и «Иннополис» – это нечто свежее, нечто интересное, хотя хорошо забытое старое.

Чему в связи с этим может научить нас Татарстан?  На самом деле, для меня ответ очевиден. Нужно учитывать институциональные, социокультурные особенности страны. Начну с социокультурных характеристик, так как это, на мой взгляд, одна из важнейших составляющих успеха.

Во-первых, Татарстану удалось набраться смелости и признать то, в чем действительно Россия сильна. В кругу институциональных экономистов, есть достаточно устойчивое понимание, что Россия – это не страна массового производства. Согласитесь, парадокс, как в стране, в которой в течение XX века был изобретен космический корабль, атомная бомба, гидротурбина, не смогли сделать конкурентоспособный автомобиль или бытовую технику. По сути сочетание социокультурных факторов свидетельствует о том, что Россия не способна делать массовые продукты, а вот уникальные вещи, опытные образцы – это именно то, на что нужно ставить акцент. Более того, изучив связь между культурными характеристиками, спецификой образовательного процесса и профессиональным профилем стало понятно, что сфера IT – это одно из конкурентных преимуществ россиян, та область, где они могут добиться серьезных успехов. Татарстан, собственно и взял на вооружение эти выводы. Посмотрите сами, «Иннополис» – это город высоких технологий, ядром которого является единственный в России университет, специализирующийся на образовании и научных исследованиях в области современных информационных технологий.

В Казахстане при внедрении инноваций необходимо учитывать наши социокультурные, этноэкономические особенности. Уже на этой основе вывести социокультурный код нации, некую формулу, которая позволит идти правильным путем, используя свои сильные стороны, а не распыляться на то, в чем заведомо не будем эффективны.  

Во-вторых, «Иннополис», собственно как и московский «Сколково» ничто иное, как «старый-добрый» наукоград, в который, разумеется, добавили несколько современных и важных деталей. Фактически, Татарстан создал тесную связь между наукой и производством. Для ученого или инноватора важна коммерциализация его идей, а для производителя необходимы инновации, которые бы оптимизировали его деятельность, увеличивали его прибыль и т.д. Нужно просто посадить их вместе, дать возможность одному сказать, а другому услышать, создать обоим выгодные условия для работы, снизить барьеры входа и волшебство начнется. Все эти вещи для Казахстана хорошо знакомы.

Еще в 1946 году на 1 сессии Академии наук КазССР наш прославленный ученый Каныш Сатпаев постоянно повторял, что необходимо еще больше усилить связь науки с производством, что вопросы экономического развития решаются не в кабинетах или лабораториях, они решаются в теснейшем взаимодействии тех, кто инновации генерирует и тех, кто их потребляет. И ведь большинство трудов Сатпаева пронизаны именно этой идеей. У нас фактически есть институциональная память, некий фундамент, а мы, к сожалению, пока его не очень эффективно используем.

- Кстати, в свое время обещали из казахстанского IT-парка сделать казахстанскую «Силиконовую долину»...

- Попытки создать «Силиконовую долину» в Казахстане осуществляются, но мы, как мне кажется, и результаты это подтверждают, пытаемся тыкать пальцем в небо. Еще раз скажу, нам необходимо вывести свой уникальный социокультурный код, выбрать нужное направление и двигаться вперед. Насколько мне известно, какая-то работа в этом направлении ведется. При этом хочу сделать несколько допущений. Что такое «Силиконовая долина»? Это экономическая зона, центром которой является Стэнфордский университет. Именно вокруг университета вырос самый эффективный в истории центр создания и коммерциализации технологий. Если посмотреть на последователей этой идеи, то здесь мы во главе процесса также увидим университеты – это и Кембридж, и Тель-Авив и Хельсинки. Европейская «Медиконовая долина» вообще возникла на базе научного парка легендарного шведского университета Лунд, и сегодня известна на весь мир как ведущий центр в области биомедицинских технологий. В связи с этим, думаю, неплохие шансы есть у «Назарбаев Университет», как говорится, поживем - увидим.      

- Южная Корея добилась успехов в экономическом развитии, в том числе благодаря компаниям, находящимся в собственности определенного рода и семей - чеболи. В одном из постов в соцсетях вы вынесли на обсуждение данный принцип управления. Учитывая наш менталитет и возможности, насколько это реально осуществить?

- Действительно, основания для этого у нас есть, семейность, а также идентификация по родовому признаку в Казахстане присутствуют. Кстати, в Казахстане есть примеры, когда на предприятиях работают представители одного рода. Однако давайте пойдем от обратного. Почему чеболи оказалось эффективным методом управления в Южной Кореи? Они позволили снизить транзакционные издержки или, проще говоря, издержки взаимодействия. Внутри таких компаний установилось беспрекословное доверие, что, собственно и послужило залогом успеха. Но чеболи есть модель управления, построенная на кровнородственной лояльности. Более того, частью ментальности корейцев является признание того, что ты есть часть чего-то большего. Поэтому при любых шероховатостях в работе, несмотря на кровнородственные связи, в Южной Кореи принято подавать в отставку самостоятельно или подлежать безоговорочному увольнению. Один из последних случаев – увольнение дочери главы Korean Air за ее виновность в задержке рейса. Я задам вопрос и сам на него отвечу. Сможем ли мы добиться снижения транзакционных издержок, если скажем на одном предприятии будут работать только представители рода Божбан? Не уверен. Глубина интеграции казахов с семейно-родовыми отношениями не так сильна, да и нет такой жесткой иерархии как в Южной Корее. Поэтому, эффективной подобная модель управления в Казахстане вряд ли будет.     

- Отмечу, что многие казахстанские бизнесмены построили свой бизнес через знакомство с влиятельными людьми, через личностный контакт, родственные связи и т.п. Что думаете на этот счет?

 - Ну, давайте начнем с того, что работа через личностный контакт достаточно распространенное в мире явление. Это называется networking и этому нужно учиться. В Канаде, например, вы вряд ли устроитесь на работу, скажем финансистом, без чьей-либо рекомендации. К этому я отношусь нормально. Совсем другое дело когда эти взаимодействия переходят грань закона. К таким вещам у меня однозначное отношение – это не приемлемо.

- Хорошо. Теперь другой вопрос. В своих публикациях, вы часто говорите о развитии институтов. Вы согласны с тем, что у нас практически развитие институтов прекратилось?

- Институты в нашей стране развиваются, формируются новые. Формальный институт это ведь конституция, закон, постановление и т.д. Они как раз-таки в нашей стране очень динамичны. А есть институты неформальные, которые представляют собой правила поведения, нормы в обществе. Так вот, вся сложность заключается в том, что необходимо найти компромисс между институтами неформальными, которые очень инертны. Мы этот компромисс и ищем. Но я бы не сказал, что все так плохо, очень большая работа в этом направлении ведется. Однако, чтобы понять, как эффективные институты могут менять экономическую действительность, приведу один пример, который в чем-то для нас близок. Многие до сих пор думают, что ОАЭ живут благодаря нефти, однако уже более 30% ВВП страны не зависит от нефти. ОАЭ смогли сформировать свой социокультурный код в процессе модернизации. Народ, проживающий на территории ОАЭ являлся кочевым, в связи с этим отличался особенным этноэкономическим поведением, а именно: высокая автономность, способность к управлению процессом, так как необходимо было оперативно принимать решения по местам выпаса во время кочевок. В связи с этим исторически были выработаны способности, которые они использовали в повседневной жизни. Сегодня граждане Объединенных Арабских Эмиратов – это люди, которые занимаются управлением, регулированием и ротацией мигрантов, работающих на разных направлениях. Они занимаются только управлением, и занимаются им успешно. Однако, для поддержки их деятельности были созданы специальные статусные институты, которые гарантируют прекрасное образование, высокие пенсии, деньги от нефтяного запаса при рождении и институт гражданства, который создал такие высокие барьеры входа для новых граждан, что статус гражданина ОАЭ известен во всем мире. В этом то и заключается эффективная работа институтов, которые были подобраны и созданы исходя из социокультурных особенностей, а сегодня еще и усиливают культурную специфику, превращая ее в культурный капитал. Важная ремарка, я не говорю, что нам нужно идти по пути ОАЭ, мы все-таки другие.

- Недавно вышла ваша книга «Слова, которые изменили Казахстан». В нашей стране существуют много нерешенных общественно-социальных, экономических проблем. Как вы думаете, какие слова нужны сейчас, чтобы изменить самосознание казахстанцев, нашу политику, экономику для дальнейшего развития?

- На самом деле, эти слова уже прозвучали, и сказал их Глава государства. Это слова о 5 институциональных реформах, о 100 конкретных шагах, о национальной идее «Мәңгілік Ел», а также об Обществе Всеобщего труда. Осталось все это реализовать. Но я думаю, нам сегодня не хватает концентрации, поэтому многие поручения, по-настоящему нужные и необходимые, могут быть реализованы в недостаточной мере. Нам необходима национальная идея. Да, есть «Мәңгілік Ел», но пока, к сожалению, ее внутреннее наполнение многим непонятно. Она и должна сконцентрировать в себе те принципы, которые лежат в президентских 5 реформах, 100 шагах и Обществе Всеобщего труда. Это важнейшие столпы, которые способны сформировать эффективную институциональную среду, направить ценностные ориентиры казахстанцев в нужное русло.

«Мәңгілік Ел» должен стать казахстанским аналогом «Рукунегара» – официальной идеологией Малайзии с 1970 года. Что сделала «Рукунегара» для Малайзии? Сегодня Малайзия является единственной в мире мусульманской страной, которой удалось создать устойчивые механизмы долгосрочного роста. Я разговаривал с малайцами. Так вот, их заставляли в школе учить наизусть положения национальной идеологии. Это заложило в целые поколения важнейшие ценности и принципы, благодаря которым страна сегодня процветает. Нам необходимо сделать что-то подобное.

 - В своей книге вы привели пример Сакена Сейфуллина, который призывал в то время называть всех граждан казахами. Этот вопрос остается актуальным и сейчас. Хотя, некоторые эксперты отмечают, что данная инициатива может разжечь межнациональную рознь и лучше не возвращаться к вопросу. Кстати, недавно общественники выступили с инициативой создать многонациональную партию «Справедливость», потому как во власти якобы очень мало «не казахов»...

- Знаете, здесь ведь вопрос в идентификации и личном выборе каждого. Есть казахстанец, понятие которое в моем понимании отражает принадлежность к гражданству, к определенному географическому месту, в котором ты живешь. А есть казах, русский, украинец, немец, узбек и т.д. - понятия национальные. Так вот, общеизвестный факт, что отправляясь, скажем, в Россию на ПМЖ, русские там становятся казахами. Подобная ситуация и в Германии. Также общеизвестным фактом является то, что русский в Казахстане и русский в России это совершенно разные люди: ценности, взгляды на жизнь. Одним словом, носители разного социокультурного кода. Поэтому слова Сейфуллина о том, что всех граждан Казахстана нужно называть казахами обоснованы, и действительно не потеряли актуальности и сейчас. В мире широко распространено, скажем француз алжирского происхождения или немец турецкого происхождения.  Но, еще раз повторю, что здесь ключевой момент - идентификация и личный выбор. Касательно создания многонациональной партии, могу сказать лишь одно, что в настоящих реалиях - это неприемлемо. Как минимум по законодательным причинам, так как у нас в стране установлен запрет на создание партий по признакам профессиональной, расовой, национальной, этнической и религиозной принадлежности граждан. А касательно участия «не казахов» во власти, могу сказать, что существует институт Ассамблеи народа Казахстана, за которым законодательно закреплено право на места представителям различных национальностей в Мажилисе РК. Думаю, для тех, кто хочет ступить на путь политики – это неплохая возможность.

- Спасибо, за интервью.

Нағашыбай Барлыбаев: Қымызды шетелге экспорттауға тырыспаймыз
19 августа 2016
GONZO
просмотров: 2182
Бүгінгі "Сұхбат" айдарының кейіпкері - Солтүстік Қазақстан облысы«Арқалық» ШҚ басшысы Нағашыбай Барлыбаев. Ол пайдалы сусындар өнімін төмендетпей отырғанымен қоймай, оларды өндіруді еселеп арттырмақшы. Бұны palata.kz берген жарқын әңгімесінде айтады. - Нағашыбай Сабарұлы, менің білуімше,сіз қымызды көршілес жатқан қалаларға ғана емес, Ресей Федерациясына да жеткізе жүріп, өз өніміңізді өңірімізден шалғайда жатқан жерлерде сатып жүрсіз.  Соңғы экономикалық оқиғалар өндіріс көлеміне және кәсіпорныңыздың бағалық саясатына әсер еткен жоқ па?   - Біле-білсеңіз, еш әсерін тигізбеді. Шығарып жатқан қымызды Ресейге қалай сатып жүрсек, солай өткізіп жатырмыз. Әрине, бұл бұрын болмаған аса зор көлемдегі тауар жеткізу емес, жай ғана көтерме сауда. Әрине, көршіміздің өз қымыз өндірушілері баршылық, соның ішінде өнеркәсіптік көлемдегілер де, алайда, білуімше, олар жүзеге асыратын бие сүтін қайта өңдеу ресейліктердің ішкі қажеттілігін 10-15% да қанағаттандыра алмайды. - Яғни қазақстандық қымыз өндірушілерге қандай да бір бәсекелестікте болатындай Ресейде бұл орын толтырылмаған болды ма? Бұл жерде сапа жайлы емес, ашылып жатқан шекара, әрине, құлдырап кеткен рубль жағдайындағы баға жайын айтып отырмын. - Дұрыс айтасыз. Тіпті біздің елімізде де ресейлік нарықтарды бір сәтте толықтырарлық өнеркәсіп көлеміндегі қымыз өндірушілер соншалықты көп емес, өзіміздікін қамтамасыз етіп алсақ та жетеді. - Бір сөзбен айтқанда өсіп-дамитын өріс бар делік. Ал сұраныс жағына келер болсақ ше? - Қымызға деген сұраныс бұрын да болды, қазір де бар, болашақта да бола береді. Ал біз шығаратын өнім, жылқы шаруашылығы БҒЗИ мамандарымен бірге алғаш рет Қазақстанда дайындалған классикалық қымыз, «Тентек» таңбасымен және «Қызыл ой» таңбасымен шығатын қымыз өнімі жайлы айтар болсақ, онда дәл осы классикалық қымыз қалалықтарда көп танымал болып отыр. Бұл кездейсоқтық емес, себебі ол таза бие сүтінен, ұлттық дәстүрлер  мен рецептура бойынша жасалады. Петропавлда біздің қымыз дүкендерде, сонымен қатар барлық базарлар мен супермаркеттерде сатылады. Өніміміз Астана мен Көкшетау тұрғындарының, сонымен қатар шалғайдағы ресейлік қалалар – Сүргіт пен Краснодар қалаларының сұранысына ие. Жақында ғана 8 наурызға орай Көкшетаудан көлемді тапсырыс алдық, алайда ең алдымен солтүстік-қазақстандық нарықты қамтамасыз ету үшін бас тартуға тура келді. - «Арқалық» ШҚ өнеркәсіптік өндіріс қарлығашы деп кездейсоқ аталмаған, осы істі бастауда қоқыныш болған жоқ па? -  Әрине, адамдардың үнемі «қымызды осындай көлемде шығаруға бола ма екен?» және «ол қажет сапаға сәйкес келе ма?» деген сияқты сауалдар қоя отырып, өз өніміңе сақтықпен қарайтынын көргенде, бастапқы кезеңде қиын болғанын мойындаймын. Алайда қымызды дәл осы өнеркәсіптік көлемде  шығару өмірдегі мақсатым, ел тарихында қалдырғым келетін із боғандықтан, мен берілген жоқпын, оған өзім де өте қуаныштымын. Ал бүгінгі таңда өнімділігі тәулігіне 1000 литр қымыз шығару жөніндегі шағын-зауыт біздің шаруа қожалық мақтанышы болып отыр. «Халал» куәлігіне ие барлық өнімдеріміз республикалық және халықаралық көрмелерде жеңімпаз атануда. Сөйтіп, 2008 жылғы сәуір айында Алматы қаласында «Қызыл ой» қымызы мен «Тентек» қымыз өнімі «Қазақстанның азық-түлік нарығы-2008» 10 Мерейтойлық Халықаралық көрмесінде Ауыл шаруашылық министрі А.К.Күрішбаевтың қолы қойылған дипломдар мен алтын медальдарға иелік етті. 2008 жылдың тамыз айында өңірлік «Алтын сапа» байқауында шаруашылық Солтүстік Қазақстан облысы Әкімінің қолы қойылған дипломмен марапатталды. 2008 жылдың қазан айында «Арқалық» ШҚ «Ең үздік инновациялық жоба» байқауында екінші орынға ие болды. Осының барлығы шығарып отырған өніміміздің көпшілік көңілінен шықандығына көзімізді жеткізеді, осылайша, жыл өткен сайын өндіріс көлемін арттырып отыруға тура келуде. Міне, бүгінгі күнгі дағдарыс та бізге бөгет бола алмайды. Біз бұрынғы көлемдерді сол деңгейінде сақтап қана қоймаймыз, мысалы, өткен жылы жалпы сауын 36 мыңнан астам литрді құрапты, ал биылдың өзінде осы сатыдан асып, 50 мың литр деген нәтижеге жетуді жоспарлап отырмыз. - Яғни бір орында тұрып қалмайсыздар ғой… - Иә, бизнесте солай ғана жүру қажет – бастысы, өсу және даму. Жалпы алғанда, егер мүмкіндік болып жатса, онда бірнеше бағыттарда, әсіресе ауылдық бизнеске қатысты, дамыған дұрыс. Біліп отырғаныңыздай, біздің қызметіміздің негізгі түрлерінің бірі астық тұқымдастарды өсіру боып табылады. 1997 жылы «Арқалық» шаруа қожалығы өз қызметін осыдан бастаған еді. Ол үшін бізде қажет ауал шаруашылық техникасының бәрі бар, отандық та, шетелдік те: комбайндар, тракторлар, егістік кешендер және т.б. Ал егіншілік тек қана маусымдық сипатта болғандықтан, мал шаруашылығымен де айналысуды жөн көрдік. Сөйтіп, 2004 жылдан бері кәсіпорында қазақтың «Жабы» тұқымды жылқысын өсіру жөніндегі тұқымдық ферма жұмыс жасай бастады. Бұл өлшемдері мен тірі салмағы жағынан қазақтардағы ең ірі жылқы. 2007 жылы қымызды өнеркәсіптік өндірумен айналыса бастадық. Келешекте машиналық сауу типіне үйретілген аналық биелер санын 200 басқа жеткізуді жоспарлап отырмыз, ал жыл бойғы жайылымда ұстау – 500 басқа дейін. Қазірде қымыз өндіру үшін 100 биеден сауым аламыз, ал төрт жыл шамасы бұрын 40-50 бас қана болушы еді. Шаруа қожалығымыздың даму мысалында, қазіргі кезде, барлық ықтималы мемлекеттік кәсіпкерлікті дамыту және қолдау бағдарламаларын ескере отырғанда, бір орында тұрып, дамымай қалу кешірілмейтін дүние дегім келеді. - Өндірісті кез-келген түрде ұлғайтуды сапаға зиян келтірмей жасау керек дегенге келісесіз деп ойлаймын. - Әлбетте. Өзің өндіретін өнім сапасына зиян келмейтіндігіне сенімсіз болсаң, өндіріс көлемінің соңына түсудің қажеті жоқ. Ал біздің қымыздың пайдалылығының маңызды құрамдасы онда консерванттар мен басқа да жасанды қоспалардың жоқтығы болып табылады, себебі сусын алғашқы 7-10 күнде өзінің ең күшті емдік-ықпалды қасиеттерін сақтап тұрады. Сондықтан да фермамыздың басты басымды тұсы тұтынушыларға тікелей ұсынылатын жоғары сапа мен пайдалы қасиеттерді сақтауды қамтамасыз ететін консерванттар қосусыз және 7 тәуліктік табиғи сақтау мерзімімен табиғи классикалық қымыз өндіру болып табылады. Пайдалылық пен сапа – кәсіпорнымыздың басты екі мақсаты осы. Сондықтан да қымыз әзірлеудегі ең үздік халық дәстүрлерін сақтай отырып, барлық технологиялық нормалар мен қажет талаптарды сақтаумен өндірілген жоғары өнім сапасына кепілдік береміз. Сондықтан да біз қымыз пайдалылығы мен сапасына көңіл аудара отырып, әзірше өнімімізді зор көлемдерде шетелге экспорттауға тырыспаймыз.  - Осы сусынның пайдалы қасиеттеріне орала отырып, қымызды пайдаланудың тағы да бір жақсы идеясын ұсынғыңыз келетінін білемін. - Иә, солай болып отыр. Бірнеше жылдан бері қымыз-балшықпен емдеу орнын ұйымдастыру бойынша жобаны жүзеге асырғым келіп жүр. Шаруашылығымызға жақын жерде бірегей, өзінің емдік балшығымен танымал, күкіртті сутекке бай Мінкесер көлі бар. Өткен ғасырдың 30 жылдарының басында ғана Петропавлда балшықтың физикалық әдістерінің алғашқы қазақ өлкелік институты ашылған еді. Сол кездің өзінде ғалымдар көл балшығының қажетті бальнеологиялық қасиеттердің барлық түрлеріне ие екендігін және көбінесе ұзақ уақыттық терапияны талап ететін бірқатар науқастарды емдеу үшін пайдаланылуы мүмкін екендігін мойындаған еді. Іс жүзінде ол Ресейдің Ставрополь өлкесіндегі Тамбукан, Қорған облысындағы Медвежье, Новосібір облысындағы Горькое және Карачи сияқты көлдеріндегі, сонымен қатар Орта Азиядағы шипажай аймақтары және тіпті Израильдегі Өлі теңіз балшықтарына ұқсас. Осыны біле тұрып, біз өзімізге неліктен жеке қымыз-балшық емдік орнын ашпасқа деген сауал қойдық. Бір айта кететіні, бұл идеяға облыс әкімі қолдау көрсетіп, «Даму» қоры арқылы 20 миллион теңге алдық және 2009 жылы Петропавлда құрылысты бастап та кеттік. Қазірде СҚО Кәсіпкерлер палатасының көмегімен аппликация қолдану мақсатында материал – емдік балшықты алу жағынан балшықпен емдеу орны үшін лицензия алу жайлы мәселені шешуге тырысып жүрмін. Егер қолымыздан келіп жатса, бұл нағыз серпін болмақшы. Себебі ең жақын жатқан балшықпен емдеу орны облыс орталығынан 400 шақырым жердегі Қостанай қаласындағы «Сосновый бор» болып отыр, бірақ онда қымызбен емдемейді. Сондықтан да жоғары тиімділікті қымыз-балшық емдеу орнын ашу үшін бар күшімді салғым келеді және осы мәселеде палатаның қолдауына сенемін. - Қазақстанда алғаш болып үмітіңізді ақтап қана қоймай, қалың көпшіліктің көңілінен шыққан қымызды өнеркәсіптік көлемде өндіру жөніндегі инновациялық жобаға бастау салғаныңызды ескере отырып, осы жолғы істің де қолыңыздан келеріне күмәніміз жоқ. Сізге сәттілік пен шыдамдылық тілейміз! - Рахмет!
Дина Жоламан: У женского бокса в нашей стране большое будущее
22 июля 2016
Лаура ЕСЕНБАЕВА
просмотров: 2196
Женский бокс в Казахстане стал популярней после успеха девушек на чемпионате мира

Комментарии

Оставить комментарий
Оставить комментарий:
Отправить через:
Предпросмотр
modules/comment
window._Comment_blog_3028 = new classes.Comment( '#comment_block_blog_3028', { type: 'blog', node_id: '3028', user: 1, user_id: 0, admin: 0, view_time: null, msg: { empty: 'Комментарий пуст', ask_link: 'Ссылка:', ask_img: 'Ссылка на изображение:' } });